پایگاه خبری زانست جدیدترین اخبار پزشکی سلامتی و اجتماعی فرهنگی استان کردستان و مطالب علمی
Related Articles
یلدا فرصتی برای دور هم بودن و قدر دانستن لحظات زندگی و باور داشتن به پیروزی روشنایی و نیکی بر تاریکی و پلیدی است، این شب در کردستان از گذشته با آداب و رسوم خاصی برگزار می شود.
به گزارش پایگاه خبری زانست از سنندج: پاییز این فصل رنگارنگ و پرهیاهو، آخرین روزهایش را سپری می کند و جایش را به فصلی نو، زیبا و سفید می سپارد. پاییز جان سخت، پرادعا و زیبا، آخرین روزش را نیز باید در خاطره ها ماندگار کند و با جان کندنی سخت و طولانی، می رود تا سپیده دم پس از آن زودتر رویش را بر عرصه هستی بنمایاند.
از قدیم زمستان را با ننه سرما صدا می زدند، روزهای که در پی پاییز پرهیاهو و رنگارنگ، سفید و بی صداست. آرام و خواستنی است و پر از آرامش و امید است با دانه بلوری از جنس مخمل سفید و خوابی سرشار از آرامش و سکون که پس از شبی طولانی با نام یلدا چشم به جهان می گشاید.
شب یلدا شب اول زمستان طولانی ترین شب سال است که فردای آن با تابش خورشید روزهای ایزدی افزونی مییابد و مردم ایران و به ویژه کردستان آداب و رسوم خاصی برای این شب دارند، یلدا یک سنت و باور باستانی است و در این باور یلدا روز تولید میترا و مهر است و تمام خانوادههای ایرانی به ویژه کردستان در این شب دور هم جمع میشوند و با ثبت خاطرات ماندگار و زیبا آن را جشن می گیرند.
یلدا فرصتی برای دور هم بودن و قدر دانستن لحظات زندگی باور داشتن به پیروزی روشنایی و نیکی بر تاریکی و پلیدی است، در زمان قدیم مردم دور کرسی می نشستند و در زیر گرمای دلنشین کرسی و با تماشای برف از پشت پنجره و سادگی خودمانی این شب را به خوشی میگذرانند.
شب يلدا را در كردستان «شهو چله» (شب چله) يا «شهو زمسان» (شب زمستان) مينامند. شبي كه پيش از فرارسيدناش، هيجان و شور خاصي را در ميان مردم برميانگيزد و اصليترين ويژگي شب چله، گردآمدن خانوادهها با هماهنگي قبلي در كنار هم است به صورتي كه معمولاً يك هفته قبل آن مشخص ميشود كه شب چله اين سال در خانهي چه كسي جمع شوند.
متاسفانه تشریفات و تعارفات بی رویه امروزی از محبت ها و صمیمیت ها گذشته آثار بسیار کمی به جای مانده و مشکلات طبقات و زندگی ماشینی کم کم آن را به فراموشی می سپارد. اگرچه شرایط اجتماعی مهاجرتها و تغییر بافت فرهنگی منطقه تا حدود زیادی آداب و رسوم شب یلدا را در کردستان کمرنگ کرده اما هنوز این سنت دیرینه در قالب شب نشینی با نام شب چله یا شب زمستان به قوت خود باقیست.
در چند دهه گذشته آیین شب چله در سنندج با سایر شهرها و مناطق ایران تفاوت هایی دارد به طوری که از سه ماه قبل سنندجی ها در فکر شب چله بودند زیرا انگلهای به بند کشیده و گلابی مخصوص انتخاب شده میوه به و سیب خریداری و نگهداری شده و از همه مهمتر خربزه را در خانه ترشی انداختن و شب چله هم دلمه کلم پیچ می شود.
در تداركات اين «جشن»، سنندجيها چند ماه قبل از شب چله، خربزههاي كوچكي را كه از روستاي سراب قاميش تهيه ميشود را در تفاله سركه مياندازند تا براي اين شب «كالَك تورش» (خربزه ترش) كه از اصليترين موارد سفره است را داشته باشند. همچنين چند ماه قبل از زمستان، خوشههاي انگور را در زيرزمين يا در سايه، نخ كرده و از سقف آويزان ميكنند كه به آن «آنو» (با نون مفخم) ميگويند.
غذاي اين شب عموماً دلمه برگ مو و كلم است كه گوشت را لابه لاي آن ميگذارند. سفرهي شب چله علاوه بر دلمه، شامل رب انار و شيرهي انگور، دوغ، ماست، روغن و كره محلي، پياز و خربزه ترش است. امروزه در كنار دلمهي برگ مو و كلم، دولمه فلفل سبز و بادمجان نيز تهيه ميشود.
بعد از صرف شام، «كالَك ترش» را قاچ كرده و ميل ميكنند. بعد از خوردن غذاي چرب و سنگين شب چله، ميل كردن اين خربزهي ترش، هضم غذا را آسان نموده و باعث ميشود بقيهي شب نيز بتوان از تنقلات متنوع و ميوههاي رنگارنگ شب چله نيز استفاده كرد. لازم به ذكر است آب داخل خربزه را نيز كه مزهي ترش و شيرين ميدهد را جداگانه در ظرفي ريخته و تقسيم ميكنند.
در كردستان، در هر محلهاي اگر خانوادههايي وجود داشته باشند كه استطاعت مالي مناسبي براي برگزاري اين مراسم نداشته باشند، از طرف ديگران برايش شام برده ميشود. همچنين چون در بازار «كالَك تورش» به تعداد كافي نيست و معمولاً گران است، اگر زن منزل، در همسايگي يا در فاميل بداند زن حاملهاي وجود دارد، حتماً از آن خربزه ترش برايش خواهد برد. همچنين در اين شب اگر همسايهها مايل باشند از غذايي كه تهيه كردهاند به همديگر ميدهند كه به آن «كاسه هاوسا» ميگويند.
در گذشته قبل از خوردن يا بعد از صرف آن، بزرگان فاميل داستانها، متلها و افسانههاي قديمي تعريف ميكردند. امروزه در روستاها، حكايتگويي همچنان پابرجا مانده و پدربزرگها و مادربزرگها داستانهايي مانند «خاتون زمهرير» را براي نوههايشان در اين شب طولاني و تاريك و سرد زمستاني تعريف ميكنند. همچنين در گذشته خواندن شاهنامه، گلستان و بوستان و اسكندرنامه معمول بوده است.
از ديگر تمهيدات براي گذران اين شب، انجام برخي بازيهاي محلي است. مشهورترين اين بازيها در كردستان «گوروابازي» يا جوراب بازي است. بازيي دسته جمعي كه شركت كنندگان به دو گروه تقسيم ميشوند و داراي هيجان بسيار زيادي است. همهي مهمانها ميتوانند در اين بازي شركت نمايند و معمولاً انجام آن با ابراز هيجانات افراد همراه است و چند ساعتي از شب را به خود اختصاص ميدهد.
سپس نوبت به خوردن تنقلات و خشكبار ميرسد. انجير خشك، برگ گلابي، برگ زردآلو، هستهي زردآلو كه همراه با سماق حرارت ديده، توت خشك، تخمه بو داده كدو، و همچنين گندم برشته كه با شيره گز مخلوط شده و به صورت گلولههاي كوچكي درآمده از جملهي خشكبارهاي شب چله است.
اما ميوههاي شب چله كه شامل هندوانه، سيب، گلابي، به، انار و آلو ميشود از ضروريات شب چله است. در برخي از خانوادهها براي خوردن ميوههاي شب چله سفره مياندازند و در برخي ديگر به روال امروزي است. هندوانه از جمله ميوههايي است كه حتماً بايد سر سفره باشد و چون فصل آن سر رسيده معمولاً هندوانههاي خوبي از آب درنميآيند. خوردن هندوانه به نوعي وداع و خداحافظي با فصل گرماست و پيشوازي از زمستان محسوب ميشود. همچنين در اعتقادات محلي خوردن آن را در اين شب باعث قوي شدن بدن در مقابل بيماريهاي زمستان ميدانند.
از رسمهاي جالبي كه در اين شب در كردستان رايج است ميتوان به خوانچه بردن از طرف خانوادهي پسر براي نامزدش، نام برد. در اين خوانچهها بايد تمامي موارد ذكر شده در بالا از شام گرفته تا خشكبار و ميوه را براي خانوادهي عروس ببرند به صورتي كه آن شب، خانوادهي عروس جهت برگزاري شب چله هيچ اقدامي نكرده باشد. علاوه بر دلمه، در سنندج رسم است رشته پلو نيز در خوانچهها گذاشته شود. همچنين علاوه بر مواردي كه گفته شد، هديهاي گرانبها كه معمولاً پارچه يا قطعهاي طلا ميباشد نيز براي عروس خانم برده مي شود.
رسم ديگري وجود دارد به نام «شهو زمساني» كه در آن عروس اولين شب چله را در خانهي شوهر تجربه ميكند؛ و آن به اين معناست كه اين بار خانوادهي عروس بايد خوانچههايي را كه تمام نيازهاي شب چله خانوادهي داماد را برطرف كند را به منزل دامادشان ببرند.
در سالهاي گذشته در روستاهاي كردستان، در شب چله، مراسم شال انداختن نيز اجرا ميشد. در اين رسم از روزنههاي بالاي بامها كه نقش هواكش و نورگير را دارند، جوانان روستا شالهاي لباسشان را پايين ميفرستند تا صاحبخانه هديهاي به مناسب شب چله در آن بگذارد.
همچنان كه در قبل نيز اشاره شد، ويژگي اصلي شب چله، جمع شدن خانوادهها در كنار هم است. در اين جمع شدنهاست كه بسياري از كدورتها برطرف ميشود و مخصوصاً امروزه كه خانوادهها كمتر همديگر را ملاقات ميكنند، فرصت مناسبي است براي تجديد ديدار.
شب چله از زيباترين شبها در مناسبتهاي اجتماعي است كه يك نفر ميتواند تجربه كند. صداي خنده و شادي و سرور از هر خانهاي شنيده ميشود و زمزمههاي روايت حماسهها و داستانها، گرمابخشِ سردي شب يلداست.
از دیگر رسوم خوبی که به ویژه در مناطق روستایی کردستان وجود دارد این است که افراد روستا در خانه بزرگ طایفه جمع میشوند و کدورت های را که برخی از همدیگر دارند در این مجلس از بین میرود و با وساطت بزرگان آشتی می کنند خوردن هندوانه در شب زمستان ناشی از بی باوری که نه است عدهای بر این باورند که خوردن هندوانه در این شب باعث جلوگیری از تاثیر سرما در زمستان و گرمازدگی در تابستان می شود
در فرهنگ ما ایرانی ها به ویژه کردها، سنت ها، باورها و آداب و رسومی وجود دارند که تلاش برای حفظ و ترویج آنها هم ضروری است و هم ارزشمند و یلدا یکی از آنهاست که لازم با ترویج فرهنگ گذشته و پاسداشت اهمیت این شب بیش از پیش زنده نگه داشته شود.
خیلی از آداب و رسوم شب یلدا در ایران و به ویژه کردستان اکنون فراموش شده و برای نسل جوان چندان آشنا نیست ولی هنوز در میان بسیاری از خانواده ها به برگزاری آن اقدام می شود
پایان پیام/
